سنگ مجاری صفراوی چیست؟

فهرست مطالب

مایع گوارشی برای هضم غذا در کبد تولید شده و در کیسه صفرا ذخیره می‌شود. این مایع گوارشی از یک سری کانال به نام مجرای صفراوی به کیسه صفرا منتقل می‌شود و در روده کوچک آزاد می شود. این مایع به هضم بهتر چربی‌های غذا کمک میکند. گاهی رسوبات موجود در صفرا سخت شده و تشکیل سنگ‌های صفراوی را می‌دهند. در واقع سنگ مجاری صفراوی به صورت شن ریزه یا به اندازه یک توپ گلف کوچک از جنس کلسترول و بیلی روبین می‌تواند مجاری صفراوی را مسدود کند.

در برخی افراد انسداد ممکن است بدون هیچگونه علائمی باشد و در برخی دیگر علائم انسداد مجاری صفراوی با درد شدید و مشکلات گوارشی همراه است. بنابراین در صورت هرگونه احساس درد و ناراحتی در قسمت راست بالای شکم باید بلافاصله به پزشک مراجعه نمایید. هرگونه سهل انگاری در این زمینه می‌تواند باعث التهاب کیسه صفرا و عفونت آن شود. در صورت عدم رسیدگی این می‌تواند به کیسه صفرا آسیب رسانده آن را سوراخ کند و مشکلات خطرناکی برای فرد به همراه داشته باشد. در این مقاله ما سعی کرده‌ایم تا هر آنچه که شما باید در مورد سنگ مجاری صفراوی بدانید را بیان کنیم. پس اگر می‌خواهید در این مورد بیشتر بدانید تا انتهای مقاله ما را همراهی نمایید.

سنگ مجاری صفراوی چیست؟

سنگ مجاری صفراوی یا سنگ CBD تکه‌های جامد کوچک و بزرگی هستند که در کیسه صفرا اندام کوچک و گلابی شکل زیر کبد تشکیل می‌شود. به مرور و به دلایل مختلف از جمله سبک زندگی ناسالم، مصرف غذاهای خیلی چرب  و ابتلا به برخی بیماری‌های خاص ممکن است سنگ صفرا ایجاد شده و مجاری صفراوی را مسدود نماید. اندازه سنگ‌های صفراوی از یک دانه شن تا یک توپ گلف متغیر است برخی افراد به طور همزمان ممکن است دچار چندین سنگ صفراوی باشند.  این سنگ‌ها به دو دسته تقسیم می‌شوند:

  • سنگ‌های کلسترولی

این سنگ‌ها معمولاً به رنگ زرد مایل به سبز هستند و یکی از شایع‌ترین انواع سنگ کیسه صفرا محسوب می‌شوند در واقع ۸۰ درصد از سنگ‌های صفراوی از جنس سنگ‌های کلسترولی می‌باشند.

  • سنگ‌های رنگدانه

این دسته از سنگ‌ها بسیار کوچک‌تر و تیره‌تر از سنگ‌های کلسترولی بوده آنها معمولاً با نام بیلی روبین معروف هستند.

بررسی علائم سنگ مجاری صفراوی

سنگ  CBD ممکن است بدون علامت باشد. اما زمانی که سنگی از کیسه صفرا گیر کند و مجاری صفراوی را در سیستم گوارشی شما دچار انسداد کند، فرد ممکن است علائم زیر را تجربه نماید:

  • دردی که در قسمت بالا و سمت راست و در زیر دنده‌ها احساس می‌شود. درد ممکن است ابتدا خفیف بوده و به مرور شدت بیشتری پیدا کند
  • دردی که از شانه سمت راست شروع شده و  تا کمر ادامه می‌یابد
  • ایجاد مشکلات گوارشی مانند حالت تهوع یا استفراغ نیز از دیگر علائم سنگ مجاری صفراوی می‌باشد
  • درد ناشی از وجود سنگ مجاری صفراوی ممکن است چند دقیقه تا چند ساعت به طول بیانجامد.

علائم دیگر احتمالی

اگر علائم اولیه سنگ مجاری صفراوی نادیده گرفته شود. این می‌تواند برای مدت زمان بیشتری باعث انسداد مجرای صفراوی شده و حتی سنگ‌ها به اندام‌های دیگری مانند پانکراس یا روده کوچک انتقال پیدا کنند. در این صورت فرد ممکن است علائم جدی‌تری به شرح زیر داشته باشد:

  • تب و لرز
  • درد مداوم
  • ضربان قلب سریع
  • زرد شدن پوست و سفیدی چشم (یرقان)
  • خارش پوست
  • اسهال
  • لرز
  • گیجی
  • از دست دادن اشتها

اگر چنین علائمی را تجربه می‌کنید بلافاصله به پزشک مراجعه نمایید.

علل ایجاد سنگ مجاری صفراوی چیست؟

ایجاد سنگ صفرا هنوز به صورت دقیق مشخص نشده است اما پزشکان معتقدند که عدم تعادل در ترکیب شیمیایی صفرا می‌تواند باعث شود تا به صورت غیر عادی میزان کلسترول و بیلی روبین در کیسه صفرا افزایش پیدا کند، اما چگونه؟

تولید بیش از اندازه کلسترول در صفرا

صفرا حاوی مواد شیمیایی است که به حل کردن کلسترول دفع شده توسط کبد کمک می‌کند. اگر میزان دفع کلسترول تولید شده توسط کبد آنقدر زیاد باشد که صفرا نتواند آن را حل و تجزیه کند در این صورت کلسترول‌های اضافی به سنگ تبدیل می‌شوند.

تولید بیش از اندازه بیلی روبین در صفرا

بیلی روبین ماده شیمیایی است که حاصل از تجزیه گلبول‌های قرمز می‌باشد برخی شرایط مانند سیروز کبدی، عفونت‌های مجاری صفراوی و برخی اختلالات خونی باعث می‌شوند تا کبد بیش از حد مورد نیاز بیلی روبین تولید نماید. بیلی روبین اضافی ممکن است باعث سنگ صفرا شود.

عدم تخلیه درست و کامل کیسه صفرا

اگر کیسه صفرا به طور کامل خالی نشود، ممکن است غلظت صفرا بالا رفته و سنگ کیسه صفرا تشکیل شود.

 تشخیص سنگ مجاری صفراوی (سنگ CBD) چگونه است؟

برای تشخیص سنگ مجاری صفراوی پزشک ابتلا معاینه فیزیکی را انجام می‌دهد و برای اطمینان ممکن است آزمایشات زیر نیز از شما خواسته شود:

آزمایش خون؛ از طریق این آزمایش علائم عفونت، پانکراتیت یا سایر عوارض ناشی از سنگ کیسه صفرا بررسی می‌شوند.

سونوگرافی شکم؛ این یکی از اصلی‌ترین تست‌ها برای تشخیص سنگ کیسه صفراست که با استفاده از یک دستگاه به نام سونوگرافی انجام می‌شود. این دستگاه شامل یک پروب سونو است که در اطراف شکم حرکت داده می‌شود تا سیگنال‌ها را برای ایجاد تصاویر به صفحه مانیتور کامپیوتر انتقال دهد.

سونوگرافی آندوسکوپی (EUSگاهی تشخیص سنگ‌های کوچک در سونوگرافی شکم امکان‌پذیر نیست به همین دلیل از این نوع سونوگرافی استفاده می‌شود. برای انجام سونوگرافی آندوسکوپی پزشک از ابزار مخصوص آندوسکوپ یعنی یک لوله نازک انعطاف پذیر استفاده می‌کند که از طریق دهان وارد دستگاه گوارش شده و با ایجاد امواج صوتی با فرکانس بالا باعث می‌شود تا تصویر دقیق‌تری از بافت اطراف مانند لوزالمعده و کبد ایجاد شود.

کلانژیوپانکراتوگرافی رتروگراد آندوسکوپی(ERCP)؛ در این روش با تزریق مواد کنتراست می‌توان تصاویر برجسته و شفاف‌تری از مجاری صفراوی و مجرای پانکراس با استفاده از اشعه ایکس ایجاد نمود. برای این منظور یک لوله نازک و منعطف (آندوسکوپی) با یک دوربین از انتهای گلو به روده کوچک منتقل می شود. رنگ از یک لوله توخالی کوچک (کاتتر) که از آندوسکوپ عبور می کند وارد مجاری می شود تا از این طریق بتوان هر گونه انسدادی را به خوبی مشاهده کرد.

تست‌های اضافی ممکن است شامل کوله سیستوگرافی دهانی، اسکن اسید ایمینودی استیک کبدی (HIDA)، توموگرافی کامپیوتری (CT)، کلانژیوپانکراتوگرافی رزونانس مغناطیسی (MRCP)  باشد.

منابع: mayoclinic.org

دیگر مقالات

تماس با ما