ترشح چرکی مزمن، احساس درد در اطراف مقعد و مشاهده سوراخ کوچک روی پوست، از علائم شایع فیستول مقعد هستند. این بیماری معمولاً به دنبال آبسههای درماننشده یا عفونتهای مزمن در ناحیه مقعد ایجاد میشود که باعث شکلگیری یک کانال غیرطبیعی بین کانال مقعد و پوست اطراف آن میگردد. فیستول مقعد در صورت عدم درمان، میتواند منجر به عفونتهای مکرر، بیاختیاری و حتی آسیب به بافتهای اطراف شود. طبق آمارهای پزشکی، حدود ۵۰٪ از افرادی که دچار آبسه مقعدی میشوند، در نهایت به فیستول نیز مبتلا خواهند شد.
علائم فیستول مقعدی
- ترشح چرک یا مایع بدبو از سوراخ کوچک اطراف مقعد
- درد مداوم یا تیرکشنده در ناحیه مقعد، بهویژه هنگام نشستن یا دفع
- خارش یا تحریک پوست اطراف مقعد
- تورم یا قرمزی پوست نزدیک به ناحیه مقعد
- تب و احساس ناخوشی عمومی (در صورت وجود عفونت شدید)
- ایجاد سوراخ یا زخم کوچک روی پوست اطراف مقعد
- خروج گاهبهگاه خون از ناحیه فیستول
با توجه به شباهت علائم بین برخی بیماریهای شایع ناحیه مقعد مانند هموروئید، شقاق، فیستول و کیست پیلونیدال، تشخیص دقیق برای بیماران در مراحل اولیه بسیار دشوار است. علائمی مثل درد، خونریزی، یا ترشح ممکن است در همه این بیماریها دیده شوند. حتی در موارد پیشرفته، برخی از این علائم میتوانند با نشانههای اولیهی سرطانهای مقعد یا رکتوم نیز اشتباه گرفته شوند؛ به همین دلیل، تشخیص نهایی حتماً باید توسط پزشک متخصص و گاه با کمک آزمایشهای تصویربرداری یا کولونوسکوپی انجام شود.
| بیماری | محل درگیری | درد | خونریزی | ترشح | علائم خاص |
|---|---|---|---|---|---|
| فیستول مقعدی | اطراف مقعد، داخل پوست | مداوم یا تیرکشنده | گاهی (کم) | چرک بدبو، مداوم یا متناوب | سوراخ خارجی روی پوست، تب در موارد عفونت |
| هموروئید | داخل یا خارج کانال مقعد | گهگاه (بویژه هنگام دفع) | روشن، بدون درد یا همراه با درد خفیف | خیر | بیرونزدگی بافت، حس فشار یا سنگینی |
| شقاق مقعدی | لبه مقعد، سطحی | خیلی شدید و برنده هنگام دفع | کم، اغلب پس از اجابت مزاج | خیر | ترک پوستی قابل مشاهده، سوزش بعد از دفع |
| کیست پیلونیدال | بالای خط باسن (دور از کانال مقعد) | متناوب یا هنگام فشار | نادر | چرک یا خونآبه، اغلب با مو | سوراخ یا کیست قابل لمس، احتمال بوی بد |
| سرطان مقعد یا رکتوم | داخل کانال مقعد یا راستروده | گاهی بیدرد | مزمن، گاهی مخفی | گاهی | کاهش وزن، تغییر در عادت دفع، احساس توده یا انسداد، خون در مدفوع |
انواع فیستول مقعدی
انواع فیستول مقعد، بر اساس محل قرارگیری و ارتباطشان با عضلات اسفنکتر مقعدی دستهبندی میشوند. این عضلات وظیفه کنترل دفع گاز یا مدفوع را بر عهده دارند و محافظت از آنها هنگام درمان بسیار اهمیت دارد. نوع فیستول تأثیر زیادی بر روش درمان دارد و گاهی ممکن است درمان پیچیدهتر شود، بهویژه اگر عضلات بیشتری درگیر باشند. در ادامه، انواع فیستول مقعد را بر اساس موقعیتشان بررسی میکنیم:
- فیستول بین اسفنکتریک؛ این نوع فیستول از عضله اسفنکتر داخلی عبور میکند و در فضای میان عضلات اسفنکتر داخلی و خارجی به پوست باز میشود.
- فیستول ترانس اسفنکتریک؛ این فیستول از هر دو لایه عضلات اسفنکتر، یعنی داخلی و خارجی، عبور میکند و سپس به سطح پوست میرسد.
- فیستول سوپراسفنکتریک؛ از عضله اسفنکتر داخلی عبور کرده و به دور اسفنکتر خارجی میچرخد و در نهایت به سطح پوست راه پیدا میکند.
- فیستول خارج اسفنکتریک؛ این نوع، هر دو عضله اسفنکتر را دور میزند. برخلاف سایر انواع، معمولاً منشأ آن در مقعد نیست، بلکه از رکتوم شروع میشود.
- فیستول سطحی مقعد؛ این فیستول از بخش پایینی کانال مقعد، زیر غدد مقعدی، عبور کرده و به پوست مجاور میرسد، بدون اینکه عضلات اسفنکتر را درگیر کند.
دلایل ابتلا به فیستول
عفونتهای درماننشده در اطراف ناحیه مقعد، مهمترین دلیل ابتلا به فیستول مقعدی هستند. این بیماری معمولاً زمانی ایجاد میشود که آبسههای مقعدی به درستی تخلیه یا درمان نشوند و باعث ایجاد یک کانال غیرطبیعی بین داخل کانال مقعد و پوست اطراف آن شوند. سایر عوامل مانند بیماریهای التهابی روده (مثل کرون)، آسیبهای ناشی از جراحی، یا زایمانهای سخت نیز میتوانند زمینهساز تشکیل فیستول باشند. ضعف ایمنی بدن یا ابتلا به عفونتهای مزمن هم احتمال بروز این بیماری را افزایش میدهد.
آیا فیستول تبدیل به سرطان می شود؟
فیستول مقعدی بهخودیخود یک بیماری خوشخیم و غیرسرطانی است؛ اما اگر این عارضه برای مدت طولانی درمان نشود و التهاب و عفونت مزمن در ناحیه فیستول ادامه پیدا کند، احتمال بروز تغییرات سلولی وجود دارد. این تغییرات میتوانند به سرطانهای نادری مانند کارسینوم سلول سنگفرشی منجر شوند.
التهاب و عفونت مداوم ناشی از فیستول، محیطی مستعد برای رشد غیرطبیعی سلولها ایجاد میکند. وقتی بافتها بهطور مکرر دچار آسیب شوند و فرصت ترمیم صحیح نداشته باشند، ممکن است جهشهای سلولی رخ دهد که زمینهساز سرطان است. این روند معمولاً در افرادی که سالها فیستول درمان نشده دارند، مشاهده میشود و بسیار نادر است.
نحوه تشخیص فیستول
MRI، سونوگرافی اندوآنال و معاینه بالینی از اصلیترین روشهای تشخیص فیستول مقعدی هستند. این روشها به پزشک کمک میکنند تا مسیر دقیق فیستول و میزان درگیری عضلات اسفنکتر را شناسایی کند. تشخیص بهموقع، از گسترش عفونت و آسیب بیشتر جلوگیری کرده و روند درمان را سادهتر میسازد. درمان فیستول زمانی بیشترین اثر را دارد که بر پایهی تشخیص دقیق و کامل انجام شود.
چه زمانی برای درمان فیستول به پزشک مراجعه کنیم؟
در صورتی که با علائمی مانند ترشح مداوم چرک، درد مزمن اطراف مقعد یا وجود سوراخ کوچک روی پوست مواجه شدید، بهتر است در اولین فرصت به جراح فیستول مراجعه کنید. در مراحل اولیه، برخی از فیستولها ممکن است با روشهای کمتهاجمی مانند لیزر یا تکنیک VAAFT درمان شوند؛ و نیاز به جراحی باز نداشته باشند. اما در صورتی که فیستول پیچیدهتر باشد یا عضلات اسفنکتر را درگیر کرده باشد، معمولاً درمانهای جراحی تخصصی مورد نیاز است. تشخیص بهموقع توسط یک جراح فیستول باتجربه میتواند مسیر درمان را سادهتر و سریعتر کند.
چگونه از ابتلا به فیستول پیشگیری کنیم؟
برای پیشگیری از ابتلا به فیستول مقعدی، باید آبسههای ناحیه مقعد را در مراحل اولیه درمان کرد، بهداشت فردی را رعایت نمود، و با مصرف غذاهای پرفیبر و مایعات کافی از یبوست جلوگیری کرد. در افرادی که بیماریهای التهابی روده مانند کرون دارند، مراقبت و پیگیری پزشکی منظم ضروری است تا از ایجاد عوارضی مانند فیستول جلوگیری شود.
برای جلوگیری از تبدیل آبسه مقعدی به فیستول، باید آن را در زمان مناسب با داروهای ضد میکروبی مناسب درمان کرد.Anal Fistula Causes
فیستول مقعدی: نتیجه آبسه مقعدی درمان نشده!
فیستول مقعدی یکی از بیماریهای آزاردهنده و التهابی ناحیه مقعد است که با علائمی مانند ترشح چرک، درد مزمن، و ایجاد سوراخ کوچک روی پوست اطراف مقعد بروز پیدا میکند. این بیماری معمولاً به دنبال آبسههای درماننشده یا عفونتهای مزمن ایجاد میشود و اگر بهموقع تشخیص داده نشود، میتواند منجر به عوارض جدیتری شود. فیستول بیشتر در افرادی دیده میشود که سابقه بیماریهای التهابی روده مانند کرون دارند یا از سیستم ایمنی ضعیفی برخوردارند. توجه به علائم اولیه و مراجعه سریع به پزشک، کلید جلوگیری از پیشرفت بیماری است.
