فتق (Hernia) زمانی رخ میدهد، که بخشی از اندام یا بافت بدن از محل طبیعی خود خارج شده؛ و از میان عضله یا دیواره ضعیف اطرافش بیرون بزند. انواع رایج آن شامل فتق کشاله ران (Inguinal Hernia)، فتق ناف (Umbilical Hernia)، فتق دیافراگم (Hiatal Hernia) و فتق برشی (Incisional Hernia) است. این عارضه معمولاً بهدلیل ضعف عضلات یا وارد شدن فشار زیاد مانند بلند کردن اجسام سنگین، بارداری یا سرفه طولانی ایجاد میشود. نخستین نشانه فتق، برآمدگی قابل لمس همراه با احساس درد یا فشار در ناحیه درگیر است.
جهت دریافت مشاوره فرم زیر را تکمیل نمایید
منظور از باد فتق چیست؟
باد فتق در واقع همان فتق (Hernia) است و به حالتی گفته میشود که اندام یا بافت داخلی از دیواره عضلهای یا بافتی ضعیف بیرون میزند و باعث ایجاد برآمدگی و گاهی درد میشود. برخلاف تصور، این “باد” هوای واقعی نیست، بلکه جابهجایی بافت است که چنین ظاهری ایجاد میکند. طبق گزارش سازمان جهانی بهداشت (WHO)، حدود 5 تا 10 درصد از جمعیت جهان در طول زندگی خود حداقل یک نوع فتق را تجربه میکنند و بیش از 20 میلیون عمل جراحی فتق هر سال در دنیا انجام میشود.
علائم فتق
علائم فتق معمولاً شامل برآمدگی قابل لمس در محل فتق، احساس درد یا سوزش هنگام ایستادن، سرفه یا فعالیت بدنی و گاهی احساس سنگینی در ناحیه درگیر است. در موارد پیشرفتهتر، علائمی مانند تهوع، استفراغ، یبوست یا تب ممکن است نشاندهنده گیر افتادن یا خفگی فتق باشند. تغییر رنگ پوست روی برآمدگی یا درد شدید ناگهانی نیز از علائم هشداردهندهای است که نیاز به مداخله فوری پزشکی دارد.
علائم فتق در مردان
علائم فتق در مردان معمولاً با برآمدگی در کشاله ران یا پایین شکم آغاز میشود که هنگام ایستادن، عطسه یا بلند کردن اجسام سنگین واضحتر میشود. این برآمدگی ممکن است با احساس درد تیرکشنده، سوزش یا سنگینی همراه باشد. برخی مردان از درد منتشرشونده به بیضه یا تورم در کیسه بیضه شکایت دارند که نشانه فتق مغبنی است. بهطور کلی، علائم باد فتق در مردان شامل فشار، ناراحتی یا درد مداوم در ناحیه کشاله ران است که در فعالیت فیزیکی تشدید میشود.
علائم فتق در زنان
در زنان، بروز فتق معمولاً با درد مبهم یا احساس فشار در ناحیه پایین شکم یا ران آغاز میشود و گاهی با علائم فتق شکم سمت راست اشتباه گرفته میشود. تغییرات هورمونی، بارداریهای مکرر و ضعف عضلات در دوران یائسگی از عوامل اصلی افزایش خطر فتق در زنان هستند. این گروه بیشتر به فتق فمورال و فتق ناف مبتلا میشوند، زیرا این نواحی نسبت به فشار داخلی حساسترند.
علائم فتق شکم سمت راست
علائم فتق شکم سمت راست معمولاً شامل برآمدگی قابل لمس در سمت راست شکم، احساس درد یا سوزش هنگام سرفه، خنده یا بلند کردن اجسام سنگین است. این علائم ممکن است در طول روز و با فعالیت تشدید شوند و هنگام استراحت کاهش یابند. در برخی بیماران، تهوع، احساس پری یا نفخ نیز گزارش میشود که به دلیل فشار بر اندامهای داخلی است.
دلایل ابتلا به بیماری فتق چیست؟
ایجاد آسیب یا حفره در بافتهای همبند یا عضلهای، میتواند منجر به بروز هرنی شود. بنابراین، علت بیماری فتق عملا آسیبهایی هستند که به بافتهای همبند وارد میگردند. آسیبهای تروماتیک و جراحیها میتوانند علت بروز بیماری هرنی باشند. همچنین، یک آسیب تنشی مکرر، احتمال ابتلا به Hernia را تشدید میکند. حالتهای زیر میتوانند علت هرنی باشند: Hernia operation recovery time | Practice Plus Group
- سرفه مزمن که میتواند ناشی از آلرژی باشد.
- انجام مشاغلی که نیاز به بلند کردن اجسام سنگین دارند.
- فعالیتهایی که به ساعتهای طولانی ایستادن نیاز دارند.
- سالخوردگی.
- یبوست شدید به طوری که به زور زدن در هنگام اجابت مزاج نیاز باشد.
- سابقه جراحی در لگن و شکم.
- بارداریهای مکرر یا چندقلوزایی.
- تجمع مایع در شکم یا آسیت.
- چاقی شدید با شاخص توده بدنی بالای ۳۰.
هر کسی ممکن است به فتق شکمی مبتلا شود؛ اما کسانی که جراحی شکم انجام داده اند؛ 30 درصد بیشتر نسبت به سایرین در معرض خطر هستند.
در مورد ابتلا به هرنی مادرزادی علل متفاوتی وجود دارند. نوزادان با علائم زیر ممکن است به فتق مادرزادی دچار باشند:
- نوزادان نارس
- نوزادان مبتلا به فیبروز کیستیک
- وجود اختلال بافت همبند در نوزاد
- دیسپلازی مادرزادی هیپ (مفصل ران)
- وجود بیضههای نزول نکرده
- وجود مشکلات حاد در دستگاه تناسلی یا دستگاه ادراری نوزاد
انواع هرنی کدامند و در کدام قسمت بدن، به وجود میآیند؟
انواع فتق شامل فتق کشاله ران، فتق ناف، فتق دیافراگم و فتق برشی هستند که هرکدام در بخش خاصی از بدن ایجاد میشوند. فتق کشاله ران بیشتر در پایین شکم و ناحیه بین ران و شکم دیده میشود و شایعترین نوع است. فتق ناف معمولاً در اطراف ناف ایجاد میشود، در حالیکه فتق دیافراگم در قسمت بالای شکم و محل اتصال معده و قفسه سینه رخ میدهد. فتق برشی نیز معمولاً در محل بخیه یا جراحیهای قبلی بهوجود میآید، جایی که عضله دیواره شکم ضعیفتر شده است.
فتق کشاله ران (مغبنی)
در ناحیه پایین شکم، جایی که ران به بدن متصل میشود، گاهی بخشی از بافت داخلی از دیواره عضله عبور کرده و بیرون میزند؛ این حالت را فتق کشاله ران یا فتق مغبنی مینامند. ضعف مادرزادی عضلات، افزایش سن، چاقی، بارداری و بلند کردن اجسام سنگین از مهمترین دلایل بروز این نوع فتق هستند. مردان بهویژه در سنین میانسالی بیشتر در معرض ابتلا قرار دارند. شایعترین علائم آن شامل برآمدگی در کشاله ران، احساس درد یا سوزش هنگام فعالیت و گاهی سنگینی یا فشار در ناحیه پایین شکم است.Inguinal hernia – Symptoms & causes – Mayo Clinic
فتق فمورال
در ناحیه بالایی ران، درست در زیر کشاله، ممکن است بخشی از بافت داخلی بدن از مسیر فمورال بیرون بزند که به آن فتق فمورال (Femoral Hernia) گفته میشود. این نوع فتق معمولاً در زنان لاغر یا مسن دیده میشود، زیرا ساختار استخوانی لگن در آنها فضای بیشتری برای عبور بافت فراهم میکند. افزایش فشار شکمی بهدلیل زایمانهای متعدد، سرفه مزمن یا یبوست طولانی از عوامل تشدیدکننده بهشمار میآیند. علامت اصلی آن، برآمدگی دردناک یا احساس ناراحتی در بالای ران است که ممکن است هنگام ایستادن یا راهرفتن شدت گیرد.
ممکن است با فتق فمورال به دنیا آمده باشید، زیرا این فتق گاهی در دوران رشد جنین شکل میگیرد. با این حال، بیشتر فتقهای فمورال زمانی ایجاد میشوند که فشار زیادی به عضلات پایین شکم وارد شود؛ مثلاً هنگام بلند کردن یا هل دادن اجسام سنگین.Femoral Hernia: What It Is, Symptoms, Location, Repair
فتق ناف
در ناحیه مرکزی شکم و اطراف ناف، ممکن است بخشی از بافت یا اندام داخلی از دیواره عضله شکمی عبور کرده و بیرون بزند؛ این حالت را فتق ناف (Umbilical Hernia) مینامند. این نوع فتق معمولاً زمانی رخ میدهد که پس از تولد، سوراخ ناف بهطور کامل بسته نشود یا در بزرگسالی بر اثر افزایش فشار شکمی ایجاد شود. چاقی، بارداریهای متعدد و ضعف عضلات شکم از عوامل مؤثر در بروز آن هستند. نشانههای رایج فتق ناف شامل برآمدگی نرم در اطراف ناف، درد هنگام سرفه یا خنده و گاهی احساس سنگینی در مرکز شکم است.
فتق ناف بیشتر در نوزادان و شیرخواران زیر ششماهه دیده میشود و حدود ۲۰ درصد از نوزادان به آن دچار میشوند. البته کودکان بزرگتر و حتی بزرگسالان هم ممکن است به این نوع فتق مبتلا شوند.Umbilical Hernias | Nemours KidsHealth
فتق برشی
در محل بخیه یا زخم جراحی روی شکم، ممکن است عضلات بهخوبی ترمیم نشوند و با گذشت زمان بخشی از بافت داخلی از همان ناحیه بیرون بزند؛ این وضعیت را فتق برشی (Incisional Hernia) مینامند. این نوع فتق معمولاً پس از جراحیهای شکمی و در صورت عفونت زخم، اضافهوزن، سرفههای مکرر یا فعالیتهای سنگین بروز میکند. افراد مسن یا کسانی که چند بار جراحی شکم داشتهاند بیشتر در معرض ابتلا هستند. نشانههای آن معمولاً شامل برآمدگی در محل زخم قدیمی، درد هنگام ایستادن یا سرفه و در موارد شدید، احساس کشیدگی در ناحیه شکم است.
فتق دیافراگم
یکی از بیماریهای مادرزادی، عدم تشکیل صحیح پرده دیافراگم در دوران جنینی است. در این حالت، اندامهای شکمی به درستی در جای خود قرار نمیگیرند. در نتیجه، احتمال جابجایی آنها به سمت حفره قفسه سینه وجود دارد. این مساله باعث میشود تا اندامهای در حال رشد جنین، به سمت ریههای او متراکم گردند؛ این حالت، بروز هرنی مادرزادی دیافراگم در نوزادان را در پی دارد. ناگفته نماند که نوزادان مبتلا به هرنی دیافراگم مادرزادی، عمدتا به مشکلات تنفسی دچار هستند.
فتق اپیگاستریک (بالای معده)
در قسمت بالای شکم، بین ناف و قفسه سینه، گاهی بخشی از بافت چربی یا اندام داخلی از میان عضلات ضعیف دیواره شکم بیرون میزند؛ به این حالت فتق اپیگاستریک (Epigastric Hernia) گفته میشود. این نوع فتق معمولاً بهدلیل ضعف مادرزادی عضلات یا افزایش فشار داخل شکم ایجاد میشود و در دستهی فتق شکم قرار میگیرد. عواملی مانند چاقی، سرفه مزمن و بلند کردن اجسام سنگین احتمال ابتلا را بیشتر میکنند. علامت رایج آن برآمدگی کوچک یا «باد فتق» در قسمت بالای معده است که ممکن است با درد خفیف یا احساس سوزش همراه باشد.
فتق اشپیگل
در بخش جانبی شکم، گاهی بخشی از بافت داخلی از میان فاشیای اشپیگل عبور کرده و بیرون میزند؛ به این حالت فتق اشپیگل یا فتق شکمی جانبی (Spigelian Hernia) گفته میشود. این فاشیا لایهای از جدار شکم است که عضلات را از هم جدا میکند. بروز این نوع فتق بسیار نادر است و تنها حدود ۰٫۱۲ تا ۲ درصد از کل فتقهای دیواره شکم را شامل میشود. در صورت عدم درمان، ممکن است باعث انسداد روده یا کاهش جریان خون در بافتهای مجاور شود که وضعیتی خطرناک و نیازمند اقدام فوری پزشکی است.
گاهی اوقات بیماران ممکن است فتق اشپیگل و اپیگاستریک را اشتباه بگیرند؛ در این باره وبسایت رسمی NHS اشاره می کند که:
فتق اپیگاستریک زمانی رخ میدهد که بافت چربی از میان دیواره شکم و در ناحیه بین ناف و بخش پایینی استخوان سینه بیرون میزند. در مقابل، فتق اشپیگل نوعی فتق جانبی است که طی آن بخشی از روده از کنار عضلات شکم و معمولاً در قسمت زیر ناف بیرون میزند. هر دو نوع فتق بهدلیل ضعف عضلات دیواره شکم ایجاد میشوند و ممکن است با برآمدگی، درد یا احساس فشار در ناحیه درگیر همراه باشند.Hernia – NHS
بهترین روشها برای تشخیص بیماری هرنی چیست؟
معمولاً بررسی علائم ظاهری هرنی میتواند به تشخیص فتق کمک کند، اما انجام معاینات فیزیکی دقیق و آزمایشهای تکمیلی توسط جراح فتق برای اطمینان از نوع و محل آن ضروری است. این پزشک با تجربه در تشخیص و درمان انواع فتق، از روشهایی مانند سونوگرافی یا سیتیاسکن برای ارزیابی دقیقتر استفاده میکند. در واقع، انتخاب یک جراح فتق ماهر اولین گام در مسیر درمان مؤثر و پیشگیری از عوارض بعدی است. در ادامه، روشهای مختلف تشخیص باد فتق را بررسی میکنیم.
- معاینه فیزیکی
- تصویربرداری از محل آسیب دیده
- تصویر اشعه ایکس از دستگاه گوارش
- آندوسکوپی
بهترین روش درمان بیماری هرنی
روشهای درمان بیماری هرنی شامل درمانهای غیرجراحی مانند استفاده از کمربندهای حمایتی و کنترل وزن در مراحل ابتدایی، و روشهای جراحی برای موارد پیشرفته است. عمل فتق زمانی انجام میشود که برآمدگی یا درد مزمن مانع فعالیتهای روزمره شود یا خطر گیر افتادن بافت وجود داشته باشد. در این روش، جراح با ترمیم دیواره ضعیفشده و گاهی استفاده از توری مخصوص، از بازگشت مجدد فتق جلوگیری میکند.
جراحی ترمیم فتق
عمل فتق زمانی انجام میشود که برآمدگی باعث درد مداوم، بزرگتر شدن یا خطر گیر افتادن بافت داخلی شود و درمانهای غیرجراحی دیگر کارایی نداشته باشند. در این شرایط، جراحی بهعنوان تنها روش مؤثر برای پیشگیری از عوارض بعدی در نظر گرفته میشود. این عمل بسته به نوع فتق مانند فتق مغبنی، ناف، فمورال یا برشی، به دو شیوه باز (Open Surgery) یا لاپاراسکوپی (Laparoscopic Surgery) انجام میشود.
استفاده از کمربند یا باند حمایتی (Hernia Truss)
برای کنترل موقت علائم فتق، گاهی از کمربند یا باند حمایتی (Hernia Truss) استفاده میشود؛ که با وارد کردن فشار ملایم روی ناحیه درگیر، مانع بیرونزدگی بیشتر بافت میگردد. این روش بیشتر برای بیماران مسن یا افرادی که به دلیل بیماریهای زمینهای امکان جراحی ندارند مناسب است. معمولاً در فتقهای کوچک یا بدون درد شدید تجویز میشود تا ناراحتی کاهش یابد. اگر با وجود استفاده از باند حمایتی، برآمدگی یا درد افزایش پیدا کند، انجام جراحی برای درمان قطعی ضروری است.
فیزیوتراپی و تقویت عضلات شکم
در برخی بیماران مبتلا به فتق خفیف، فیزیوتراپی و تمرینهای تقویت عضلات شکم میتواند به بهبود عملکرد عضلات و کاهش فشار روی دیواره ضعیفشده کمک کند. این روش بیشتر برای بیمارانی مناسب است که فتق کوچک دارند یا شرایط انجام جراحی را فعلاً ندارند. تمرینات باید تحت نظر فیزیوتراپیست و بدون ایجاد فشار مستقیم بر ناحیه فتق انجام شود. هرچند این روش فتق را بهطور کامل درمان نمیکند، اما میتواند در کنترل علائم و جلوگیری از پیشرفت بیماری مؤثر باشد.
آیا درمان دارویی برای درمان فتق وجود دارد؟
درمان دارویی نمیتواند فتق را بهطور کامل برطرف کند، اما در برخی موارد مانند فتق دیافراگمی برای کنترل علائم مؤثر است. داروهایی مثل مهارکنندههای اسید معده (Omeprazole، Pantoprazole) یا ضد رفلاکس میتوانند سوزش و درد ناشی از برگشت اسید را کاهش دهند. با این حال، در سایر انواع فتق تنها جراحی میتواند درمان قطعی محسوب شود.What Is The Best Medicine For Hernia?
طول درمان فتق
طول درمان فتق بسته به عوامل مختلفی متفاوت است. این موارد به شرح زیر هستند:
- نوع جراحی فتق
- سلامت کلی فرد
- میزان پیروی از دستورالعملهای بعد از عمل
بهطورکلی، شما باید بتوانید حدود چهار تا شش هفته پس از عمل، به فعالیتهای عادی خود بازگردید. در بیشتر موارد، شما میتوانید در همان روزی که جراحی خود را انجام دادهاید به خانه بروید.
مقایسه میان طول مدت درمان فتق در دو روش جراحی فتق باز و لاپاراسکوپی
در طی جراحی باز، جراح، برشی روی فتق شما ایجاد میکند. سپس بافت بیرونزده را از طریق عضله به عقب هل میدهد. ترمیم فتق اینگوینال لاپاراسکوپی، زمانی انجام میشود که جراح ابزاری به نام لاپاراسکوپ را از دیواره شکم عبور میدهد. این کار از طریق برشهای کوچک انجام میشود. باتوجهبه نقطه ورودی کوچکتر، بهبودی پس از جراحی فتق لاپاراسکوپی در مقایسه با جراحی باز سنتی عموماً سریعتر است.
جدول زمانبندی طول درمان فتق
در ادامه یک جدول زمانی کلی برای مراحل مختلف دوره بهبودی برای عمل فتق آمده است.
| مدت زمان گذشته بعد از جراحی | میزان بهبودی |
| یک تا دو روز پس از جراحی | 90 درصد از تمام جراحی های فتق به صورت روزانه انجام می شود. این بدان معنی است که اکثریت قریب به اتفاق در همان روز عمل از بیمارستان مرخص می شوند. درد و ناراحتی در اطراف ناحیه آسیب دیده شایع است. |
| هفته اول بعد از عمل | روزهای اولیه پس از جراحی ممکن است؛ شامل مقداری ناراحتی، درد و محدودیت حرکت باشد. در صورت لزوم، داروهای ضددرد توسط پزشک شما تجویز میشود. برای جلوگیری از سفتی و بهبود گردش خون باید روی استراحت و حرکت ملایم تمرکز کنید. از انجام فعالیتهای شدید و بلندکردن اجسام سنگین باید اجتناب شود. بااینحال، اگر درد اجازه دهد، راهرفتن توصیه میشود. |
| دو تا چهار هفته پس از جراحی | اکثر افراد حدود 14 روز پس از جراحی میتوانند به فعالیت های سبک بازگردند. همچنان باید از کار فیزیکی شدید اجتناب شود. درد و ناراحتی باید به تدریج کاهش یابد و امکان دارد به دوزهای کمتری از داروهای مسکن نیاز داشته باشید. به یاد داشته باشید، ادامه پیروی از دستورالعملهای مناسب مراقبت از زخم مهم است. |
| چهار تا شش هفته پس از جراحی | تا این مرحله، بسیاری از بیماران میتوانند، فعالیتهای روزانهای را که قبل از جراحی از آن لذت میبردند، از سر بگیرند. ورزش سبک مانند پیادهروی بدون اینکه محل برش جراحی را تحتفشار قرار دهد، به بهبود کلی بیمار کمک میکند. |
| شش تا هشت هفته پس از جراحی | بسته به نوع جراحی که انجام دادهاید و پیشرفت بهبودی شما، ممکن است پزشک ورزشهای متوسط تری را توصیه کند. این ورزشها عبارتاند از دوچرخهسواری، گلف و دویدن سبک. در این زمان، محل برش باید بهخوبی بهبود یابد. شما باید آن را برای هر گونه علائم عفونت یا عارضه تحتنظر داشته باشید. اگر شغل شما شامل فعالیت بدنی محدود است، باید بتوانید به سر کار بازگردید. |
| دو تا سه ماه پس از جراحی و بعد از آن | در این مرحله، اکثر افراد در مسیر بهبودی کامل قرار دارند. شما میتوانید شدت فعالیتهای بدنی خود را با راهنمایی پزشک خود افزایش دهید. به یاد داشته باشید که روند بهبودی هر فردی منحصربهفرد است. گوشدادن به بدن و پیروی از توصیههای پزشک ضروری است. |
عوارض بیماری هرنی و عدم درمان آن چیست؟
اگر فتق درمان نشود، بهتدریج بزرگتر شده و میتواند باعث درد مزمن، التهاب و محدودیت حرکتی شود. در موارد پیشرفته، احتمال گیر افتادن بافت داخلی وجود دارد که ممکن است جریان خون به آن ناحیه را قطع کند و منجر به نکروز یا مرگ بافتی شود. این وضعیت یک اورژانس پزشکی است و نیاز به جراحی فوری دارد. همچنین، تأخیر در درمان میتواند خطر انسداد روده، عفونت و بازگشت مجدد فتق پس از ترمیم را افزایش دهد.
هزینه درمان فتق در سال 1404
هزینه درمان فتق در ایران میتواند بسته به موارد ذیل، متفاوت باشد:
- نوع فتق (فتق نافی، فتق کشاله ران و غیره)
- روش درمان (جراحی باز یا لاپاراسکوپی)
- محل جغرافیایی و نوع بیمارستان (خصوصی یا دولتی)
در مجموع، میتوان گفت هزینه درمان فتق باتوجهبه عوامل ذکر شده، به شرح زیر هستند:
-
حداقل هزینه؛ برای جراحی فتق در بیمارستانهای دولتی یا با در نظر گرفتن بیمه، هزینهها ممکن است از حدود 5 تا 10 میلیون تومان شروع شود.
-
حداکثر هزینه؛ در بیمارستانهای خصوصی و با استفاده از روشهای پیشرفتهتر مانند جراحی لاپاراسکوپی، هزینهها میتواند به 30 میلیون تومان یا بیشتر نیز برسد.
آمار جهانی بیماری فتق
از سال 1990 تا 2019، تغییر نسبی در تعداد فتق های اینگوینال، فمورال و شکمی، شاهد تغییرات قابل توجهی در 204 کشور و منطقه بود. 191 کشور رشد قابل توجهی را در زمینه شیوع بیماری فتق، تجربه کردند؛ که رشد قطر با 608.78% بین همه کشور ها بیشتر بود. در مقابل، 13 کشور از جمله بلغارستان با 51.57% و لهستان با 44.3% بیشترین کاهش داشته اند. قابل ذکر است که نرخ مرگ و میر متفاوت بود! امارات متحده عربی بیشترین میزان مرگ و میر را با 418.02% ثبت کرد. International Journal of Surgery
برای درمان فتق به چه پزشکی مراجعه کنیم؟
برای درمان فتق، مراجعه به جراح عمومی بهترین گزینه است، زیرا این متخصصان در تشخیص و جراحی انواع فتق مانند مغبنی، ناف، فمورال و برشی تجربه دارند. در موارد خاصتر، مثل فتق دیافراگمی یا فتقهای پیچیده پس از عمل، ممکن است جراح لاپاراسکوپی یا جراح دستگاه گوارش نیز درگیر درمان شود. ابتدا معاینه فیزیکی و در صورت نیاز سونوگرافی یا سیتیاسکن برای ارزیابی دقیق انجام میشود. بر اساس نوع و شدت فتق، پزشک تصمیم میگیرد که آیا درمان غیرجراحی کافی است یا باید عمل جراحی انجام شود.




4 پاسخ
خیلی هم عالی بود
ممنون سپاس گزارم ازاطلاعاتی که دراختیارمون گذاشتید
از کامنت شما سپاس گزاریم
لطفاً بهترین جراح در تهران در زمینه جراحی فتق را میفرمایید