هموروئید ترومبوزه نوعی از هموروئید است که در آن خون در رگهای متسع اطراف مقعد لخته میشود و تورم، درد ناگهانی و شدیدی را ایجاد میکند. برخلاف هموروئید داخلی یا خارجی معمولی که دردی مبهم یا خارش ایجاد میکنند، در این حالت فشار فوری و برآمدگی سفت، احساس ناراحتی شدیدی را به وجود میآورد.
این وضعیت به دنبال پرهواستال شدید (مثل زور زدن در دفع)، فشار مداوم و یا خشکی مزمن مدفوع بروز پیدا میکند. در این مقاله از سایت دکتر واثقی، به شناخت دقیق این نوع از هموروئید، علتها، نشانهها و روشهای درمانی در مدیریت سریع و پیشگیری از عود آن اشاره میکنیم.
علائم هموروئید ترومبوزه
هموروئید ترومبوزه مجموعهای از نشانهها را ایجاد میکند که به طور ناگهانی خودشان را نشان میدهند و شدت آنها باعث ایجاد نگرانی برای فرد میشود. این عارضه به دلیل تشکیل لخته خون درون یک رگ هموروئیدی ایجاد میشود و همین لخته به تورم، التهاب و تحریک شدید عصبهای ناحیه میانجامد.
برخلاف بواسیر خارجی یا داخلی ساده که ممکن است بدون درد یا با علائم خفیف همراه باشند، هموروئید ترومبوزه اغلب با درد بسیار زیاد، تغییر رنگ پوست و ایجاد یک برآمدگی مشخص در اطراف مقعد شناخته میشود. در برخی بیماران، نشانهها به قدری واضح هستند که تشخیص بالینی تنها با معاینه فیزیکی و بدون نیاز به ابزار خاص امکانپذیر است. آشنایی دقیق با این علائم به تشخیص سریع، شروع درمان مناسب و جلوگیری از عوارض بعدی کمک میکند.
درد شدید و ناگهانی: بارزترین نشانه هموروئید ترومبوزه
اصلیترین و شایعترین علامت این عارضه، درد بسیار شدید، ناگهانی و متمرکز در ناحیه مقعد است. این درد به صورت یک حس تیز و ضرباندار بروز میکند و در مدت کوتاهی به اوج میرسد. برخلاف هموروئید معمولی که فقط هنگام اجابت مزاج آزاردهنده است، درد هموروئید ترومبوزه حتی در حالت استراحت، نشستن یا حرکت کردن هم وجود دارد. علت این شدت درد، ایجاد فشار زیاد ناشی از لخته خون درون بافت و تحریک پایانههای عصبی حساس ناحیه است.
به گفته بسیاری از بیماران این درد مانع انجام کارهای روزمره آنها میشود و حتی پوشیدن لباس تنگ یا نشستن طولانیمدت را غیرممکن میسازد. در برخی موارد، درد با احساس سنگینی یا وجود یک توده سفت در مقعد همراه است. بدون اقدام برای درمان، درد بواسیر خونی چند روز تا یک هفته یا بیشتر ادامه مییابد و تنها با تخلیه لخته یا جذب تدریجی آن کاهش پیدا میکند.
علائم فیزیکی و ظاهری قابل مشاهده
از نظر ظاهری، هموروئید ترومبوزه اغلب به شکل یک توده یا برآمدگی سفت و برجسته در اطراف مقعد دیده میشود که رنگ آن آبی یا بنفش تیره است. این تغییر رنگ به دلیل وجود خون لختهشده در زیر پوست ایجاد میشود. اندازه برآمدگی از چند میلیمتر تا بیش از یک سانتیمتر متغیر است و هرچه اندازه آن بزرگتر باشد، شدت علائم نیز بیشتر است.
پوست اطراف این برآمدگی قرمز، ملتهب و گرم به لمس است. برخی افراد احساس فشار، خارش یا سوزش دائمی در آن ناحیه را تجربه میکنند. در مواردی که لخته خون به طور طبیعی جذب شود، برآمدگی کوچکتر و درد کمتر میشود؛ با این حال پوست اضافی یا شلشده (که به آن skin tag گفته میشود) در محل باقی میماند. این پوست اضافه در اکثر مواقع خطرناک نیست؛ اما باعث احساس ناراحتی یا مشکلات بهداشتی میشود و در صورت لزوم با جراحی برداشته میشود.
علت ابتلا به هموروئید ترومبوزه: عوامل خطر و دلایل زمینهای
هموروئید ترومبوزه زمانی ایجاد میشود که در یکی از وریدهای متسع و ملتهب اطراف مقعد، لخته خون (ترومبوز) تشکیل شود. این لخته باعث انسداد جریان خون، افزایش فشار در رگ و تحریک بافتهای اطراف میشود. اگرچه این وضعیت در هر فردی مشاهده میشود؛ اما برخی شرایط و عوامل خطر احتمال ابتلا به انواع بواسیر را به شکل چشمگیری افزایش میدهند.
فشار بیشازحد هنگام اجابت مزاج
زور زدن مکرر یا طولانیمدت در حین دفع مدفوع، یکی از مهمترین علل بروز هموروئید ترومبوزه است. این فشار باعث افزایش ناگهانی فشار داخل عروق هموروئیدی شده و زمینه تشکیل لخته را فراهم میکند. یبوست مزمن یا اسهال طولانیمدت نیز به دلیل نیاز به فشار مکرر در دفع، این خطر را افزایش میدهد.
نشستن یا ایستادن طولانیمدت
بیتحرکی یا ثابت ماندن طولانی در یک وضعیت (چه نشسته و چه ایستاده) باعث اختلال در گردش خون در ناحیه لگن و مقعد میشود. این اختلال جریان خون به ایجاد تورم و در نهایت ترومبوز در رگهای هموروئیدی منجر میشود. افرادی که شغلهای پشتمیزنشین یا نیازمند ایستادن مداوم دارند، بیشتر در معرض این مشکل هستند.
بارداری و زایمان
بارداری به دلیل فشار جنین بر عروق لگنی و تغییرات هورمونی که باعث شلشدن دیواره رگها میشود، احتمال بروز هموروئید ترومبوزه را بالا میبرد. در دوران زایمان طبیعی نیز به دلیل فشار شدید هنگام انقباضات و خروج جنین، ممکن است لخته خون در رگهای هموروئیدی ایجاد شود.
فعالیتهای سنگین یا ورزشهای پرفشار
بلند کردن اجسام سنگین، ورزشهای قدرتی سنگین (مثل وزنهبرداری) یا هر فعالیتی که فشار زیادی بر عضلات شکم و لگن وارد کند، به افزایش فشار داخل وریدهای هموروئیدی و ایجاد لخته منجر میشود.
آسیب یا تحریک مستقیم ناحیه مقعد
زخم، التهاب یا تحریک فیزیکی مکرر در ناحیه مقعد، مثلا به دلیل استفاده مکرر از ملینهای تهاجمی، ابزار پزشکی یا حتی لباسهای بسیار تنگ، میتواند زمینهساز التهاب و هموروئید ترومبوزه شود.
اضافهوزن و چاقی
افزایش توده بدنی فشار مضاعفی بر عروق لگنی وارد میکند و احتمال بروز و تشکیل لخته را بالا میبرد. این مشکل در افرادی که چاقی شکمی دارند، شایعتر است.
عوامل زمینهای و بیماریها
برخی اختلالات خونریزی و انعقادی، بیماریهای کبدی (مثل سیروز که باعث افزایش فشار وریدی میشود) و سابقه خانوادگی هموروئید زمینهساز بروز هموروئید ترومبوزه هستند؛ همچنین سن بالاتر به دلیل کاهش خاصیت ارتجاعی دیواره رگها، خطر را افزایش میدهد. ترکیب فشار مکانیکی، تغییرات گردش خون و ضعف ساختاری دیواره رگها باعث ایجاد هموروئید میشود. پیشگیری از این مشکل مستلزم کاهش عوامل خطر از طریق اصلاح سبک زندگی، تغذیه مناسب و توجه به سلامت گوارش است.
روشهای تشخیص بواسیر ترومبوزه
تشخیص بواسیر ترومبوزه بر پایه معاینه فیزیکی و ارزیابی دقیق علائم بیمار انجام میشود. هموروئید ترومبوزه به دلیل برآمدگی مشخص، تغییر رنگ پوست و درد شدید، اغلب بهراحتی توسط پزشک قابل شناسایی است. با این حال، انجام تشخیص دقیق اهمیت زیادی دارد؛ زیرا برخی بیماریهای دیگر مانند شقاق مقعدی، آبسه یا حتی تودههای خوشخیم و بدخیم مقعد علائمی مشابه ایجاد میکنند. تشخیص بهموقع و درست، علاوه بر شروع سریع درمان، از بروز عوارض و انتخاب روش درمانی اشتباه جلوگیری میکند.
گرفتن شرححال کامل بیمار
پزشک ابتدا با پرسیدن سوالاتی درباره شروع و شدت درد، وجود خونریزی، تغییرات در اجابت مزاج و سابقه بیماریهای مشابه، تصویر کلی از وضعیت بیمار به دست میآورد. اطلاعاتی مانند بارداری اخیر، عادتهای غذایی، میزان تحرک و سابقه خانوادگی نیز در این مرحله بررسی میشوند.
معاینه فیزیکی ناحیه مقعد
معاینه بصری ناحیه مقعد یکی از مهمترین مراحل تشخیص است. در هموروئید ترومبوزه، پزشک یک برآمدگی سفت و حساس با رنگ آبی یا بنفش تیره را در لبه مقعد مشاهده میکند که نشاندهنده وجود لخته خون است. لمس ملایم این ناحیه، حساسیت شدید و سفتی بافت را تایید میکند.
تمایز از سایر بیماریها
برای اطمینان از تشخیص، پزشک باید هموروئید ترومبوزه را از بیماریهای دیگری که میتوانند علائم مشابه ایجاد کنند، افتراق دهد. از جمله بیماریهای نزدیک به این بیماری میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- شقاق مقعدی که بیشتر با درد هنگام دفع و خونریزی تازه همراه است.
- آبسه مقعدی که با تورم، قرمزی، گرما و گاهی تب مشخص میشود.
- تودههای خوشخیم یا بدخیم که معمولا رشد تدریجی و بدون درد حاد دارند.
معاینه انگشتی یا آنوسکوپی (در موارد خاص)
در اغلب موارد، به دلیل درد شدید، انجام معاینه انگشتی یا آنوسکوپی ضروری نیست و تشخیص تنها با مشاهده قابل انجام است. با این حال، در شرایطی که پزشک مشکوک به وجود هموروئید داخلی یا سایر بیماریهای کانال مقعد باشد، این روشها با احتیاط و تحت بیحسی انجام میشوند.
بررسی سابقه عود و شدت علائم
پزشک شدت و دفعات عود هموروئید ترومبوزه را نیز بررسی میکند تا در مورد لزوم مداخلات جراحی یا درمانهای پیشگیرانه تصمیمگیری شود. تشخیص بواسیر ترومبوزه اغلب سریع و بر اساس ظاهر بالینی مشخص آن انجام میشود؛ اما دقت در بررسی سایر بیماریها اهمیت زیادی دارد تا از درمان نادرست جلوگیری شود.
درمان هموروئید ترومبوزه: از رویکردهای خانگی تا مداخلات پزشکی
درمان هموروئید ترومبوزه به شدت علائم، اندازه لخته و مدتزمان بروز مشکل بستگی دارد. برخی بیماران با اقدامات ساده و مراقبتهای خانگی، کاهش قابلتوجهی در درد و التهاب تجربه میکنند؛ در حالی که در موارد شدید یا طولانیمدت، نیاز به مداخلات پزشکی و حتی جراحی وجود دارد. هدف از درمان، کاهش سریع درد، رفع التهاب، پیشگیری از عفونت و جلوگیری از عود بیماری است. شناخت تفاوت میان روشهای خانگی و درمانهای تخصصی به بیماران کمک میکند تا بر اساس شدت وضعیت خود، بهترین تصمیم را بگیرند.
روشهای درمانی خانگی و بدون نسخه برای بواسیر ترومبوزه
در بسیاری از موارد که هموروئید ترومبوزه در مراحل اولیه شناسایی میشود یا علائم آن شدت زیادی ندارد، میتوان با رویکردهای خانگی و استفاده از داروهای بدون نسخه، روند بهبودی را تسریع بخشید. این روشها با هدف کاهش التهاب، بهبود جریان خون در ناحیه و جلوگیری از پیشرفت لخته به کار میروند و برای بیمارانی که نمیخواهند یا نمیتوانند تحت درمانهای تهاجمی قرار بگیرند، گزینهای ایمن و موثر محسوب میشوند. رعایت مداوم اقدامات زیر احتمال عود مجدد را نیز کاهش میدهد:
- حمام نشسته (Sitz bath)؛ نشستن در آب ولرم به مدت ۱۵ تا ۲۰ دقیقه، چند بار در روز، به کاهش درد، بهبود گردش خون و کاهش التهاب کمک میکند.
- استفاده از کمپرس سرد؛ گذاشتن کیسه یخ یا کمپرس سرد روی ناحیه به مدت کوتاه (۱۰ تا ۱۵ دقیقه) میتواند تورم و درد را کاهش دهد.
- پمادها و کرمهای بدون نسخه؛ فرآوردههایی که حاوی مواد بیحسکننده یا ضدالتهاب هستند، مانند لیدوکائین یا هیدروکورتیزون، بهطور موقت درد و خارش را کم میکنند.
- مسکنهای خوراکی؛ داروهایی مانند ایبوپروفن یا استامینوفن برای کاهش درد و التهاب هموروئید ترومبوزه مفیدند.
- افزایش فیبر و مصرف مایعات؛ رژیم غذایی پرفیبر (سبزیجات، میوهها، غلات کامل) و نوشیدن آب کافی، به نرم شدن مدفوع و کاهش نیاز به زور زدن کمک میکند.
- اجتناب از نشستن طولانیمدت؛ کاهش فشار مداوم بر ناحیه مقعد، به ویژه با استفاده از بالشهای حلقوی یا تغییر مکرر وضعیت بدن، باعث بهبود سریعتر میشود.
درمانهای پزشکی برای بواسیر ترومبوزه
وقتی شدت علائم زیاد است، اندازه لخته بزرگ شده یا علائم برای چند روز بدون بهبود باقی ماندهاند، رویکردهای خانگی بهتنهایی کافی نخواهند بود. در این شرایط، مراجعه به پزشک ضروری است تا با استفاده از روشهای تخصصی و گاه تهاجمی، لخته خون برداشته شود و فشار از روی بافت کاهش یابد.
درمانهای پزشکی هموروئید ترومبوزه با هدف تسکین فوری درد، کاهش خطر عفونت و جلوگیری از آسیب بیشتر به بافتها انجام میشوند. انتخاب نوع مداخله از روشهای زیر به عواملی مانند زمان بروز علائم، وضعیت کلی بیمار و دفعات عود بستگی دارد:
- تخلیه لخته خون (Thrombectomy)؛ این روش در ۴۸ تا ۷۲ ساعت اول پس از بروز علائم انجام میشود. پزشک با ایجاد یک برش کوچک در ناحیه، لخته را خارج کرده و درد بیمار بلافاصله کاهش مییابد. این روش نیاز به بیحسی موضعی دارد و بهسرعت انجام میشود.
- هموروئیدکتومی؛ در مواردی که هموروئید ترومبوزه بزرگ شده یا پیاپی عود میکند، جراحی کامل برداشتن هموروئید لازم خواهد بود. این روش تحت بیحسی یا بیهوشی انجام میشود و نتیجه آن دائمیتر است.
- درمانهای حداقل تهاجمی؛ مانند لیزر درمانی یا استفاده از دستگاههای مخصوص برای بستن و از بین بردن بافت هموروئید، که با درد کمتر و زمان بهبودی کوتاهتر همراهند.
- داروهای نسخهای قویتر؛ شامل کرمها یا پمادهای حاوی کورتیکواستروئید با دوز بالاتر، یا داروهای خوراکی برای کاهش التهاب و درد میشوند.
روشهای پیشگیری از بواسیر ترومبوزه
پیشگیری از بواسیر ترومبوزه بر پایه کاهش فشار واردشده بر عروق هموروئیدی، بهبود گردش خون در ناحیه مقعد و حفظ عملکرد سالم دستگاه گوارش است. از آنجا که تشکیل لخته خون در رگهای هموروئیدی اغلب نتیجه ترکیبی از یبوست، فشار مکانیکی و بیتحرکی است، ایجاد تغییرات پایدار در سبک زندگی و رعایت اصول بهداشتی به شکل قابلتوجهی خطر ابتلا را کاهش میدهد.
این اقدامات علاوهبر افرادی که تاکنون دچار این مشکل نشدهاند، برای کسانی که یک یا چند بار هموروئید ترومبوزه را تجربه کردهاند نیز، ضروری است تا از عود مجدد جلوگیری شود. این توصیههای مهم برای پیشگیری عبارتاند از:
- رعایت رژیم غذایی پرفیبر؛ مصرف روزانه سبزیجات، میوهها، حبوبات و غلات کامل به نرم شدن مدفوع و کاهش نیاز به زور زدن کمک میکند.
- نوشیدن آب کافی؛ دریافت حداقل ۸ لیوان آب در روز باعث هیدراته ماندن بدن و پیشگیری از یبوست میشود.
- فعالیت بدنی منظم؛ انجام ورزشهای سبک مانند پیادهروی، شنا یا یوگا گردش خون را بهبود میبخشد و از فشار بیشازحد بر رگهای لگنی جلوگیری میکند.
- پرهیز از نشستن یا ایستادن طولانیمدت؛ در صورت داشتن شغلهای کارمندی و پشت میزنشینی، هر ۳۰ تا ۶۰ دقیقه یکبار از جای خود بلند شوید و چند دقیقه حرکت کنید.
- مدیریت صحیح اجابت مزاج؛ رفتن به دستشویی به محض احساس نیاز و پرهیز از نشستن طولانیمدت روی توالت، از فشار غیرضروری بر عروق جلوگیری میکند.
- پرهیز از بلند کردن اجسام سنگین بدون تکنیک صحیح؛ بلند کردن وزنه یا بار سنگین باید با خمکردن زانوها و نه کمر انجام شود تا فشار به ناحیه شکم و لگن کاهش یابد.
- حفظ وزن سالم؛ کاهش اضافهوزن بهویژه در ناحیه شکم، فشار مزمن بر عروق لگنی را کم میکند.
- مدیریت استرس و جلوگیری از زور زدن در هنگام یبوست؛ استفاده از ملینهای طبیعی یا داروهای ملایم در صورت لزوم، از ایجاد فشار شدید پیشگیری میکند.
با وجود رعایت اصول پیشگیرانه، برخی افراد همچنان دچار علائم هموروئید ترومبوزه میشوند. در چنین شرایطی، مراجعه به پزشک متخصص برای تشخیص دقیق و انتخاب بهترین روش درمان اهمیت زیادی دارد. دکتر حامد واثقی، به عنوان متخصص و جراح کولورکتال و گوارش با مهارت بالا در جراحی لاپاروسکوپی، با بهرهگیری از تجربه گسترده و تکنیکهای پیشرفته روز، متناسب با شرایط هر بیمار، درمانی ایمن، موثر و متناسب با نیاز او ارائه میدهند.
https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/thrombosed-hemorrhoids
https://www.osmosis.org/answers/thrombosed-hemorrhoid
https://www.healthline.com/health/thrombosed-hemorrhoid#What-is-a-thrombosed-hemorrhoid
