بواسیر خارجی، یکی از شایعترین مشکلات بهداشتی است که بهویژه در سنین میانه و بالاتر، میتواند زندگی افراد را تحت تاثیر قرار دهد. این مشکل که اغلب با درد و ناراحتیهای فراوان همراه است؛ بهدلیل تغییرات در رگهای خونی اطراف مقعد بروز میکند و میتواند باعث تورم، خونریزی و حتی درد شدید شود. شاید بسیاری از افراد از صحبت درباره آن شرم داشته باشند؛ اما در واقع آگاهی از علائم، روشهای تشخیص و درمان هموروئید خارجی نهتنها به بهبود شرایط کمک میکند؛ بلکه میتواند از بروز مشکلات جدیتر پیشگیری کند.
علائم هموروئید خارجی
علائم بواسیر خارجی میتواند از فردی به فرد دیگر متفاوت باشد. بسیاری از افراد مبتلا به این عارضه، هیچگونه علامت مشخصی ندارند. با این حال، برخی افراد ممکن است با علائم شایعی مواجه شوند که عبارتاند از:
- خارش در ناحیه مقعد
- احساس درد یا تیر کشیدن، بهویژه هنگام نشستن یا دفع مدفوع
- وجود یک یا چند توده در اطراف مقعد که ممکن است قابل لمس یا مشاهده باشد.
- خونریزی در هنگام اجابت مزاج که معمولا به صورت لکههایی از خون روی دستمال توالت یا درون کاسه توالت دیده میشود.
تشخیص بواسیر خارجی
برای تشخیص هموروئید خارجی، پزشک ابتدا با طرح سوالاتی در خصوص علائم و سابقه پزشکی بیمار، روند ارزیابی را آغاز میکند. در این مرحله، اطلاعاتی مانند مدت زمان بروز علائم، شدت درد، وجود بواسیر خونی و سابقه ابتلا به بواسیر مورد بررسی قرار میگیرد. پس از آن، معاینه فیزیکی ناحیه مقعد انجام میشود. در اغلب موارد، پزشک میتواند تنها با مشاهده مستقیم ناحیه مقعد، بواسیر خارجی را تشخیص دهد.
در این معاینه، به علائمی مانند التهاب و قرمزی پوست اطراف مقعد، وجود تودههای قابل مشاهده یا لمس و زائدههای پوستی که ممکن است پس از بهبود بواسیر باقی مانده باشند، توجه میشود.
علت ابتلا به هموروئید خارجی
بواسیر خارجی معمولا زمانی رخ میدهد که فشار زیادی به رگهای ناحیه مقعد و رکتوم وارد شود. عوامل مختلفی میتوانند باعث این فشار شوند، مثلا:
- یبوست طولانی مدت یا زور زدن زیاد هنگام دفع
- دوران بارداری، بهخصوص به خاطر فشار رحم و جنین و همچنین افزایش جریان خون در ناحیه لگن
- اسهال مداوم و مزمن
- نشستنهای طولانی مدت، بهویژه روی توالت
- انجام کارهای سنگین بهصورت مکرر، مثل بلند کردن اجسام سنگین
انواع بواسیر خارجی
هموروئید خارجی بسته به شرایط ایجاد و شدت علائم، به چند نوع تقسیم میشود. شناخت انواع بواسیر خارجی به درک بهتر علائم، انتخاب روش مناسب درمان و پیشگیری از عود مجدد کمک زیادی میکند. در ادامه به معرفی دقیقتر انواع بواسیر خارجی میپردازیم:
بواسیر خارجی بدون ترومبوز
این نوع بواسیر به شکل بیرون زدگیهای کوچک و گوشتی در اطراف مقعد دیده میشود. علت اصلی آن، التهاب یا پارگی رگهای خونی سطحی در این ناحیه است. افراد مبتلا معمولا احساس ناراحتی، درد و گاهی خارش در اطراف مقعد دارند. از آن جایی که ناحیه بیرونی مقعد سرشار از گیرندههای درد است؛ حتی تماس یا فشار جزئی هم میتواند آزاردهنده باشد. در برخی موارد نیز هنگام دفع مدفوع، خون روشن دیده میشود که معمولا ناشی از پارگی مویرگهای کوچک در محل بواسیر است.
بواسیر خارجی ترومبوزه
در این حالت، لخته خون در داخل یک رگ بیرونی مقعد شکل میگیرد. ظاهر آن بهصورت یک توده بنفش یا آبی رنگ، سفت و بسیار دردناک است. درد بواسیر ترومبوزه بهویژه هنگام نشستن یا حرکت دادن بدن بیشتر میشود. لخته خون ممکن است باعث کشیده شدن پوست اطراف شده و درد را شدیدتر کند. اگر درمان به موقع انجام نشود؛ ممکن است لخته باعث التهاب بیشتر شده یا حتی به خودی خود پاره شود و منجر به خونریزی شود.
بواسیر خارجی مزمن یا فیبروزه شده
این نوع هموروئید خارجی نتیجه تحریک و التهاب مداوم بواسیر است. در چنین شرایطی، بافت هموروئیدی سفتتر و ضخیمتر میشود و بافتی به نام فیبروز (بافت جوش خوردگی) تشکیل میدهد. بواسیر فیبروزه معمولا درد کمتری نسبت به نوع ترومبوزه دارد؛ اما ظاهر آن سفت و برجستهتر است و ممکن است به مرور زمان شکل ثابتتری پیدا کند. این نوع بواسیر بهراحتی از بین نمیرود و گاهی نیاز به جراحی یا درمانهای تخصصی دارد.
درمان هموروئید خارجی
درمان بواسیر خارجی، بستگی به شدت و مرحله بیماری دارد و شامل روشهای دارویی، پزشکی و خانگی است که در ادامه به توضیح هر کدام پرداختهایم.
بهترین شیاف برای درمان هموروئید خارجی
در حالی که شیافها بیشتر برای بواسیر داخلی کاربرد دارند؛ گاهی در برخی شرایط خاص، برای بواسیر خارجی هم استفاده میشوند. چون شیافها مستقیما داخل مقعد قرار میگیرند، تاثیرشان عمدتا روی بواسیر داخلی بیشتر است تا نوع خارجی. با این حال، وقتی التهاب و درد شدید است؛ برخی از شیافها میتوانند مفید واقع شوند.
برای نمونه، شیاف آنتیهموروئید که دارای ماده فنیلافرین است، با تنگ کردن رگها و کاهش التهاب، در کاهش علائم مؤثر عمل میکند. یا شیاف دیکلوفناک که بیشتر بهعنوان یک ضد التهاب و ضد درد در موارد حاد بواسیر یا شقاق کاربرد دارد. در کنار آنها، شیافهایی با ترکیب هیدروکورتیزون مثل آنوسول HC هم وجود دارند که برای کاهش التهاب، خارش و تحریک ناحیه به کار میروند.
پماد برای درمان بواسیر خارجی
برای تسکین علائم بواسیر خارجی، پمادهای متنوعی در دسترس هستند که هر کدام بسته به نوع ترکیبات و ویژگیهای خود، تاثیر متفاوتی بر کاهش التهاب، درد و تورم دارند. برخی از آنها دارای خواص ضد التهابی و آنتی باکتریالاند؛ مانند پماد رکتول که به کاهش التهاب و پیشگیری از عفونت کمک میکند. در کنار داروهای شیمیایی، پمادهای گیاهی هم جایگاه خوبی در درمان بواسیر پیدا کردهاند. پماد امجی یکی از همین گزینههاست که با استفاده از ترکیبات طبیعی، تورم و درد را کاهش میدهد و آرامش بیشتری برای فرد فراهم میسازد.
یکی دیگر از پمادهای پرکاربرد، هیدروکورتیزون است؛ نوعی استروئید موضعی که در کاهش خارش، التهاب و سوزش تاثیر قابل توجهی دارد و برای بواسیرهای خفیف تا متوسط تجویز میشود. برای مواقعی که درد و خارش آزاردهنده است، استفاده از پمادهای بیحس کننده مثل پراموکسین هیدروکلراید یا لیدوکائین نیز، آرامش موقتی ایجاد کرده و شرایط را قابل تحملتر میکنند.
جراحی هموروئید خارجی
جراحی هموروئید خارجی، معمولاً در موارد شدید یا ترومبوزه انجام میشود که درمانهای غیرجراحی پاسخگو نیستند. دو روش اصلی جراحی برای هموروئید خارجی وجود دارد:
- ترومبکتومی؛ جراحی کوچک برای تخلیه خون لخته شده در هموروئید ترومبوزه که بهتر است ظرف 48 ساعت اول انجام شود تا درد سریعتر کاهش یابد. این روش تحت بیحسی موضعی انجام میشود و هموروئید را بهطور کامل از بین نمیبرد.
- هموروئیدکتومی؛ جراحی کامل برای برداشتن هموروئید خارجی (و داخلی در صورت نیاز) که تحت بیهوشی عمومی یا نخاعی انجام میشود. این روش موثرترین درمان قطعی است ولی دوره نقاهت طولانیتر و دردناکتری دارد.
درمان خانگی هموروئید خارجی
علاوهبر این، پزشک شما ممکن است برخی اقدامات مراقبتی و درمانهای بدون نسخه (OTC) را برای تسکین علائم و تسریع روند بهبودی توصیه کند. برخی از روشهای خانگی برای درمان بواسیر شامل موارد زیر هستند:
- نشستن در آب گرم میتواند به تسکین درد و کاهش التهاب کمک کند.
- مصرف فیبر بیشتر در غذا، به همراه نوشیدن مایعات فراوان مانند آب، باعث نرم شدن مدفوع میشود و حرکت راحتتر رودهها را تسهیل میکند.
- از فشار آوردن و زور زدن هنگام اجابت مزاج خودداری کنید، چون این کار باعث تشدید وضعیت میشود.
- نشستن برای مدت طولانی روی توالت میتواند فشار اضافی به رگهای مقعد وارد کرده و علائم را بدتر کند.
- مصرف نرمکنندههای مدفوع یا مکملهای فیبر مانند سیتروسل (متیل سلولز) یا متاموسیل (پسیلیوم)، میتواند به نرمتر شدن مدفوع و راحتتر بودن حرکات روده کمک کند.
هموروئید خارجی؛ خطرناک و نگران کننده!
هموروئید خارجی، به دلیل موقعیت آن در بیرون از مقعد، ممکن است با درد شدید، التهاب و خونریزی همراه باشد که برای بسیاری از بیماران نگرانکننده و گاهی ترسناک است. در صورتی که این نوع هموروئید دچار لخته خون شود (ترومبوزه)، ورم ناگهانی و دردناک ایجاد میکند و نیاز به درمان فوری دارد. با اینکه در اغلب موارد خطر جدی برای سلامتی ایجاد نمیکند، اما در صورت عدم رسیدگی میتواند منجر به عفونت یا مشکلات مزمن شود. بنابراین، شناسایی زودهنگام و مراجعه به پزشک، کلید پیشگیری از عوارض هموروئید خارجی است.
